De Ugandese activiste Cathy op bezoek in Nederland: “Dat ga ik nooit meer vergeten”

“Ik wil dat mijn werk verder reikt dan mijn gemeenschap.” Aan het woord is Cathy, een Ugandese activiste en jongerenambassadeur van Plan International. Ze bracht een bezoek aan Nederland dat in het teken stond van haar onvermoeibare inzet voor de rechten van meisjes. Het was een week vol evenementen en afspraken. En toch nam ze de tijd om, nota bene op haar achttiende verjaardag, haar verhaal met ons te delen op het kantoor van Plan International. Ze vertelt onder andere over haar vormende jeugd in Uganda, heeft een boodschap voor meelezende wereldleiders en verklapt wat het lekkerste is dat ze in Nederland heeft gegeten.

Een veerkrachtig volk

Cathy oogt op het eerste gezicht wat verlegen, maar haar gezicht licht op wanneer ze over haar gemeenschap in Uganda vertelt: “Ik woon in een afgelegen dorpje, waar we in totaal met zo’n 300 mensen wonen. Iedereen kent elkaar en komt graag samen om verhalen te vertellen. Op deze momenten voel ik een echte saamhorigheid.” Als ze vervolgens de kans krijgt om over haar hobby’s te praten, begint ze echt te glunderen. “Ik houd enorm van voetbal en ben een groot fan van de Engelse club Arsenal”, vertelt ze, terwijl haar beleefde toon plaatsmaakt voor een zelfverzekerde uitstraling. “De meeste mensen in Uganda zijn voor Arsenal, want Arsenal wint vaak. En ik houd van winnen. Zelf ben ik keeper, en iedereen op school en in het dorp weet dat je niet kan scoren als ik op doel sta.”

Haar fanatisme getuigt van een enorme strijdvaardigheid, die ze ook toeschrijft aan haar achtergrond: “In Uganda is het leven niet altijd makkelijk, maar we zijn een enorm veerkrachtig volk.” Zelf heeft ze ook ervaren dat een onbezorgde jeugd niet voor alle meisjes in haar omgeving is weggelegd. Op haar dertiende werd ze bijna uitgehuwelijkt, omdat haar ouders niet genoeg geld hadden om haar te onderhouden. Voor veel ouders lijkt een bruidsschat in tijden van armoede de enige uitweg. Gelukkig kon in het geval van Cathy een gedwongen huwelijk worden voorkomen door tussenkomst van een traditionele leider uit haar dorp. Maar veel meisjes die Cathy kent, lopen nog dagelijks het risico om uitgehuwelijkt te worden: “Afgelopen jaar nog wilde de vader van een vriendin van mij haar uithuwelijken. Ze was begonnen met menstrueren en dat betekende voor haar vader dat ze nu een vrouw was. In zijn ogen kon er naast haar moeder niet nog een vrouw in huis wonen. En dus moest zij de vrouw in een ander huis worden.”

Samen met vriendinnen

Cathy is onderdeel van het Global Youth Ambassadors-programma. Hierin krijgen elk jaar zo’n 20 jongeren van over de hele wereld trainingen en begeleiding om zelf een project op te zetten. Door de gebeurtenissen die ze om zich heen zag en zelf meemaakte, startte Cathy een project om de seksuele gezondheid en rechten van meisjes te versterken. Educatie rondom menstruatiezorg is hier een belangrijk onderdeel van. Ook hierbij spreekt Cathy uit eigen ervaring. “Ik wilde me een keer omkleden op school, maar er was geen plek waar ik dit in privacy kon doen. Toen is er een jongen naar binnen gelopen, en hij heeft me voor de hele school uitgelachen omdat ik menstrueerde.” Cathy leert nu meisjes om zelf herbruikbaar maandverband te maken en creëert daarmee bewustwording in haar gemeenschap. “Ik merk dat jongens op school zich ook beginnen te realiseren dat ongesteld zijn iets heel gewoons is.”

Dit project voert Cathy uit met haar vriendin en mede-ambassadeur Safiat. Als ze over Safiat praat, keert haar bescheidenheid terug en spreekt ze vol verwondering. “We ontmoetten elkaar op school toen zij klassenvertegenwoordiger was. Ik kende geen ander meisje dat zo zelfverzekerd was en zich zo sterk kon uitspreken. Ze heeft me geïnspireerd om ook mijn stem te gebruiken en op te staan voor anderen.” En daarin maakt Cathy als Global Youth Ambassador enorme stappen. Haar eerdergenoemde vriendin, die dreigde uitgehuwelijkt te worden, klopte daarom ook bij haar aan. “Haar ouders hadden haar al van school gehaald en dus kwam ze naar mij toe. We zijn het gesprek aangegaan met haar ouders en uiteindelijk zijn die van gedachten veranderd. Ze is niet uitgehuwelijkt, gaat inmiddels weer naar school en spreekt zich nu zelf uit voor de rechten van meisjes”, vertelt Cathy trots.

Een week in Nederland

Maar de voornaamste reden voor Cathy om zich aan te melden voor de Global Youth Ambassadors is dat het programma kansen biedt om zich ook op internationale podia uit te spreken. En om die reden was Cathy de afgelopen week in Nederland. Haar drukke agenda bestond onder meer uit afspraken op het ministerie van Buitenlandse Zaken en met bedrijfspartners, een lunch met belangrijke vrouwelijke influencers en een kennisevenement over kindhuwelijken. Gelukkig lukte het Cathy ook om van de ervaring te genieten. “Het was mijn eerste keer vliegen en zelfs de eerste keer dat ik buiten Uganda kwam”, vertelt ze. “Ik mocht naast het raam zitten en kon vanuit het vliegtuig naar beneden kijken. Dat ga ik nooit meer vergeten.”

En wat vond Cathy dan van Nederland? “Ik vind het hier heel mooi. Het is veel groener en minder koud dan ik had verwacht.” Toegegeven, Cathy had wel wat geluk met het weer, maar ook de mensen vond ze bijzonder. “Ik vond het indrukwekkend om te zien hoe mensen echt als een team samenwerken. En iedereen komt hier gewoon op tijd.” Toch laat Cathy geen moment onbenut om te benadrukken hoe belangrijk haar thuis voor haar is. “Maar het bijzonderste aan deze week is dat ik heb mogen vertellen over de mensen uit Uganda. Ik ben er heel trots op dat ik hen mag representeren en hun verhalen mag delen.” En dus voelde ze ook wel een beetje heimwee. “Ik miste het Ugandese eten, maar gelukkig heb ik wel wat andere lekkere dingen geprobeerd. Het lekkerste vond ik het Surinaamse broodje met kip.”

Nog lang niet klaar

Inmiddels is Cathy weer veilig aangekomen in Uganda, maar we hoeven er niet op te rekenen dat de pas achttienjarige het rustiger aan gaat doen. “Ik ga nooit stoppen met mijn activisme”, zegt ze vastberaden. “Daarnaast wil ik heel graag dokter worden en werken aan de mentale gezondheid van jongeren.” Maar ook daar stopt het niet: “Uiteindelijk wil ik de politiek in en parlementslid worden. Eentje die echt opkomt voor jongeren.” En wanneer is ze dan wel tevreden? “Als ik straks oud ben en terugkijk op mijn leven, dan wil ik kunnen zeggen dat ik heb bijgedragen aan een veiligere en eerlijkere wereld voor jonge mensen, met name voor meisjes.” Maar zover is het volgens Cathy nog lang niet: “Het is nu aan de huidige wereldleiders om te luisteren naar jonge mensen en te investeren in meisjes.” En als deze leiders inderdaad meelezen, heeft ze nog wel een duidelijke boodschap. “Alle problemen die ik in mijn gemeenschap zie, worden erger door klimaatverandering. Echte klimaatactie moet vandaag nog komen. Anders is het voor ons straks te laat.”