Change her Forecast-rapport: de klimaatcrisis treft meisjes wereldwijd hard

Afgelopen zomer werd het nieuws gedomineerd door bosbranden in Europa als gevolg van recordhitte en langdurige droogte. Deze extreme weersomstandigheden blijven echter niet beperkt tot Europa en hebben wereldwijd ingrijpende gevolgen. Toenemende klimaatschokken leiden in veel gebieden namelijk tot meer geweld tegen meisjes en vrouwen, en tot een toename van kindhuwelijken en tienerzwangerschappen. Dat blijkt uit Change her Forecast, een grootschalig onderzoek dat Plan International vandaag publiceert in aanloop naar Wereldmeisjesdag op 11 oktober.

Voor Change her Forecast onderzocht Plan International de gevolgen van de klimaatcrisis voor meisjes en jonge vrouwen. Hiervoor werden 5.000 meisjes geïnterviewd in Bangladesh, Kenia, Peru, Senegal en Zimbabwe. Hun ervaringen zijn aangevuld met gesprekken in focusgroepen, en met een analyse van dertig jaar aan data uit meer dan vijftig landen. De conclusie is helder: de klimaatcrisis heeft een verwoestende impact. Maar liefst 90 procent van de ondervraagde meisjes ziet klimaatverandering als een ernstige bedreiging voor de gezondheid, stabiliteit en het voortbestaan van hun gezin.

Langdurige droogte met grote gevolgen

Van alle klimaatrampen heeft droogte de meest verregaande gevolgen. Bijna de helft van de meisjes ziet een toename van gendergerelateerd geweld in gebieden die door langdurige droogte worden getroffen. “Bij waterpunten blokkeren jongens de weg en dwingen ze ons om dingen te doen. Als ik ‘nee’ zeg, word ik soms in elkaar geslagen”, vertelt de 21-jarige Chenai uit Zimbabwe. Water is schaars in gebieden van droogte, waardoor meisjes steeds grotere afstanden moeten afleggen om water te halen. Ook voelen meisjes zich vaker gedwongen om relaties aan te gaan in ruil voor water, eten of andere basisbehoeften. Dat maakt hen extra kwetsbaar voor geweld.

Het rapport ziet ook een zorgwekkende stijging van kindhuwelijken. In gebieden die te maken hebben met droogte ziet 60 procent meer meisjes trouwen vóór hun achttiende. Doordat oogsten mislukken en gezinnen minder inkomsten hebben, zien sommige ouders geen andere uitweg. Dit overkwam ook de 22-jarige Galgalo uit Kenia: “Ik werd uitgehuwelijkt omdat mijn vader geen vee meer had om te verkopen, waardoor ik niet naar de universiteit kon.” De keuze om een dochter uit te huwelijken is daardoor vaak een gevolg van financiële nood.

Daarnaast gaan kindhuwelijken, en relaties die ontstaan uit economische nood, vaak samen met tienerzwangerschappen. In droge gebieden is er vaak een gebrek aan schoon water, medicijnen en goed functionerende gezondheidszorg. Dit leidt bij zwangerschappen tot meer gezondheidsproblemen, zoals miskramen en complicaties bij bevallingen. Eén op de vijf meisjes die hierover werd geïnterviewd, gaf aan dit zelf te hebben meegemaakt.

Een opstapeling van rampen

Droogte is niet de enige dreiging door klimaatverandering. Ook andere extreme weersomstandigheden komen steeds vaker voor en worden heviger. Zware stormen, extreme regenval en grote overstromingen, zoals recent in Nepal, verwoesten huizen, beschadigen scholen en zorgen ervoor dat gezondheidszorg moeilijk bereikbaar wordt. Daardoor raken meer meisjes hun huis kwijt, gaan zij minder naar school en verliezen zij toegang tot belangrijke voorzieningen.

Wetenschappers waarschuwen bovendien opnieuw voor een krachtige El Niño. Dit natuurlijke klimaatverschijnsel ontstaat door een tijdelijke opwarming van zeewater in delen van de Stille Oceaan en kan wereldwijd leiden tot extreme weersomstandigheden. In sommige gebieden veroorzaakt het extreme hitte en droogte, terwijl elders juist zware regenval en overstromingen optreden.

Deze klimaatrampen staan daarbij niet op zichzelf, maa versterken elkaar vaak. Wanneer droogte, hitte, stormen en overstromingen elkaar opvolgen, worden meisjes extra kwetsbaar voor armoede, schooluitval, geweld, kindhuwelijken en de gezondheidsrisico’s die daarmee gepaard gaan.

Meer bescherming is mogelijk

Toch zijn er voldoende mogelijkheden om meisjes beter te beschermen tegen de gevolgen van de klimaatcrisis. “We moeten investeren in oplossingen die ervoor zorgen dat meisjes naar school kunnen blijven gaan, toegang houden tot gezondheidszorg en beschermd worden tegen geweld en uitbuiting,” zegt Garance Reus-Deelder, directeur van Plan International Nederland.

Het rapport doet daarvoor concrete aanbevelingen. Het is essentieel dat gezondheidszorg ook tijdens klimaatrampen beschikbaar blijft, bijvoorbeeld via lokale zorgverleners, mobiele klinieken en noodpakketten met anticonceptie en menstruatieproducten. Ook zijn meer veilige opvanglocaties nodig en moet de financiële druk op gezinnen worden verlicht met voedselhulp en inkomensondersteuning. Zo zijn meisjes beter beschermd tegen uitbuiting en geweld, en voelen gezinnen minder noodzaak om hun dochters uit te huwelijken.

Onderwijs en meisjes centraal

Het allerbelangrijkste is echter dat meisjes naar school blijven gaan. Meisjes die geen onderwijs volgen, trouwen twee keer zo vaak als meisjes die wel naar school gaan. Daarom moeten scholen zo snel mogelijk heropenen na een ramp en moeten er alternatieve leslocaties beschikbaar zijn wanneer dat nodig is. Ook moeten scholen en de route ernaartoe veilig zijn. Daarnaast is het belangrijk dat meisjes die zwanger raken of worden uitgehuwelijkt, ondersteuning blijven krijgen om hun opleiding af te maken.

Plan International werkt wereldwijd samen met meisjes en jonge vrouwen om deze oplossingen werkelijkheid te maken. Daarbij staan de meisjes zelf centraal. Zij weten als geen ander tegen welke problemen zij aanlopen en welke oplossingen werken in hun gemeenschap. Maar om die oplossingen op grote schaal mogelijk te maken, zijn ook investeringen nodig van overheden, bedrijven, donoren en andere partners. Alleen door samen op te trekken zorgen we ervoor dat niet de klimaatcrisis, maar de meisjes zelf hun toekomst bepalen.