Wat is de manosfeer?

‘Steeds meer jongens en mannen met problematisch gedrag beïnvloed door manosphere’, ‘Manosfeer dringt het klaslokaal binnen: veel leraren maken zich zorgen’, ‘Jongens zoeken opvulling van leegte en vallen zo voor de manosfeer’. Het zijn slechts enkele van de vele krantenkoppen die de afgelopen maanden in het nieuws verschenen. Maar wat is deze manosfeer eigenlijk? En wat is de invloed ervan op meisjes en vrouwen.

De manosfeer (ook wel manosphere) is een ecosysteem van onlinegemeenschappen en -groepen waarin schadelijke denkbeelden over mannelijkheid, gender en vrouwen worden gedeeld. Veel deze denkbeelden zijn misogyn en kritisch op het feminisme. Door online influencers als Andrew Tate en social media verspreiden deze denkbeelden zich snel. Hoewel er verschil is tussen de verschillende groepen, lijken ze het er allemaal mee eens te zijn dat het feminisme mannenhaat promoot en dat elke vooruitgang op het gebied van vrouwenrechten ten koste gaat van de rechten van mannen. Omdat jongens en jonge mannen wereldwijd door deze denkbeelden beïnvloed worden, komen de rechten van vrouwen en meisjes onder druk te staan.

De invloed van het algoritme

De manosfeer wordt met name online gevormd. Op websites, fora, sociale media en andere onlineomgevingen worden ideeën gedeeld over mannelijkheid en vinden mannen die zich aangetrokken voelen tot deze ideeën gelijkgestemden. Sociale media en hun algoritmes spelen een belangrijke rol in de groei van de manosfeer. Platformen als YouTube, Discord, 4chan en X worden ingezet om misogyne content te verspreiden, vaak onder de noemer “self-help” of “datingadvies”.

De algoritmes op deze platforms zijn ontworpen om zoveel mogelijk engagement te genereren. Als een gebruiker een bericht of video met seksistische denkbeelden of een seksistische “grap” bekijkt, liket, deelt of er een reactie op achterlaat, zorgt het algoritme ervoor dat hij meer van dit soort content te zien krijgt. Deze content wordt steeds extremer en uiteindelijk krijgt de gebruiker bijna uitsluitend nog content te zien waarin schadelijke denkbeelden over vrouwen, feminisme en gendergelijkheid worden gedeeld.

Maar de manosfeer promoot niet alleen schadelijke ideeën over vrouwen, ook over mannelijkheid bestaan zeer rigide denkbeelden. Zo zou je er als man alleen toedoen als je heteroseksueel bent, veel geld hebt en voldoet aan een bepaald schoonheidsideaal, namelijk een afgetraind lichaam. Iedereen die hier niet aan kan voldoen, is binnen de manosfeer minder waard. Influencers spelen hierop in door bijvoorbeeld dure cursussen aan te bieden om hun vaak jonge volgers te helpen dit te bereiken.

Waarom vallen jongens en mannen voor de manosfeer?

Met name in de puberteit zijn jongens gevoelig voor de boodschappen van de manosfeer. In de puberteit zijn jongeren vaak volop op zoek naar hun eigen identiteit. Dat maakt ze gevoelig voor invloeden van buitenaf, met name wanneer er sprake is van onzekerheid. De zwart-witte denkbeelden van de manosfeer zijn dan extra aantrekkelijk, omdat ze een duidelijk kader vormen.

Daarnaast geeft de manosfeer jongens en mannen ook het idee ergens bij te horen. Het zet mannen neer als het slachtoffer van feminisme en gendergelijkheid, waardoor er een gezamenlijke vijand wordt gecreëerd. Door in te spelen op de onzekerheden van jongens en mannen, deze te valideren en er een schuldige voor aan te wijzen, zorgt de manosfeer ervoor dat jongens en mannen zich gehoord en gesterkt voelen.

De invloed van de manosfeer op vrouwen en meisjes

Misogynie en geweld gaan vaak hand in hand. Als stereotiepe denkbeelden over de rol van mannen en vrouwen worden nageleefd, gaat dat vaak gepaard met gewelddadig gedrag en controledrang. Meisjes en vrouwen worden niet langer als mens gezien, maar enkel als object en “bezit van de man”. Dat kan leiden tot verbale mishandeling en bedreiging, maar kan ook omslaan tot fysiek en seksueel geweld.

Dat zien we zowel on- als offline. Als meisjes en vrouwen als minderwaardig worden gezien, verlaagt het de drempel om hen kwaad te doen. De digitale wereld van de manosfeer kan deze houding versterken. Er wordt een cultuur gecreëerd waarin intimidatie, stalking en geweld als normaal of zelfs onvermijdelijk worden beschouwd.

De manosfeer zet de strijd voor gendergelijkheid sterk onder druk. De claim dat mannen het slachtoffer zouden zijn van het feminisme leidt tot wrok en vijandigheid. Daarnaast groeit het verzet tegen wetgeving rondom bijvoorbeeld intimidatie, de loonkloof en het recht op zelfbeschikking. Onlineomgevingen versterken deze boodschap. Er ontstaan echo chambers waarin stereotiepe genderopvattingen door grote groepen mannen worden gedragen. Dit vertraagt sociale, politieke en economische vooruitgang op het gebied van gendergelijkheid.

Het tij keren

Om de invloed van de manosfeer op gendergelijkheid te remmen zijn verschillende interventies nodig. Dat vraagt inzet van het onderwijs, online platformen en de steun van de gemeenschap. Door de digitale geletterdheid en het vermogen kritisch te denken te versterken, leren online gebruikers manipulatieve content herkennen. Ook onlineplatformen moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Zij moeten beleid ontwikkelen tegen intimidatie en dit ook handhaven. Daarnaast kunnen zij ervoor zorgen dat algoritmen extreme content minder prominent weergeven.

Daarnaast ligt er een grote rol bij mannen zelf. Mentoren en positieve mannelijke rolmodellen kunnen belangrijke alternatieven vormen voor giftige online gemeenschappen. Zij kunnen jonge mannen helpen om op een constructieve manier aan zelfontplooiing te doen en hun frustraties te verwerken.

Tenslotte is er ook een rol weggelegd voor het onderwijs en het bieden van goede, uitgebreide voorlichting over relaties, seks en gezondheid. Dit kan helpen voorkomen dat mensen hun toevlucht nemen tot online platforms. Goede voorlichting kan helpen om de onderliggende oorzaken van vrouwenhaat aan te pakken. Zo verminderen we gezamenlijk de aantrekkingskracht van de manosfeer.