Vier jaar oorlog in Oekraïne: “We lopen het risico een hele generatie te verliezen”

Kinderen in Oekraïne leven al vier jaar in angst. Vier jaar bommen, luchtaanvallen en verlies. Het heeft hun leven compleet op zijn kop gezet. “Een gevoel van veiligheid is hen inmiddels volledig onbekend”, vertelt Sven Coppens, directeur van Plan International in Oekraïne. En dat heeft grote gevolgen voor hun mentale gezondheid die, als we niet oppassen, nog generaties lang impact zullen hebben op het land.

Oekraïense kinderen hebben zo’n 5.000 uur ondergedoken gezeten in ondergrondse bunkers. Gemiddeld bijna zeven maanden van hun leven. Eén op de drie kinderen laat weten dat ze een examen op school spannender vinden dan een luchtalarm, zo normaal is de oorlog inmiddels geworden.

Permanente schade

“Alle kinderen in Oekraïne kennen deze ervaring”, vertelt Coppens. “Slapen in ondergrondse bunkers, een leven zonder fysiek onderwijs, dagenlange stroomuitval. Na vier jaar oorlog gaat het niet langer om een acute crisis, maar om een lange termijn crisis waarin we moeten voorkomen dat een hele generatie permanente schade oploopt.”

Veel kinderen hebben meerdere keren moeten vluchten en hun veilige havens achter moeten laten. Naar school gingen ze veelal online: een veilige plek om te leren en vriendschappen op te bouwen, is er niet meer. Daarnaast moeten vele kinderen ook familieleden missen, omdat die in het leger zijn gegaan. Van één op de drie kinderen is een familielid gewond geraakt of zelfs gedood.

Continu leven met angst

“Dit heeft enorme gevolgen voor de mentale gezondheid van kinderen”, legt Tetiana Zaiets, expert kindbescherming bij Plan International in Oekraïne, uit. “Continu leven met angst beïnvloedt hoe kinderen praten, leren en omgaan met anderen. Dit is niet alleen stress. We hebben het over grote angst, met langdurige gevolgen.”

Vooral tieners worden sterk geraakt door de crisis. Ze maken zich grote zorgen over zowel hun veiligheid als hun toekomst. Ze hebben maar weinig mogelijkheden om met leeftijdsgenoten te zijn en kunnen zich vaak moeilijk uiten. Diepgewortelde gendernormen maken het met name voor jongens moeilijk om openlijk over hun gevoelens te praten.

Als er geen aandacht is voor de mentale gezondheid van jongeren, lopen ze het risico op te groeien met ernstige, langdurige stress. Hun schoolresultaten gaan achteruit en de kans dat ze negatieve gewoonten oppikken, bijvoorbeeld drank- of drugsgebruik, is groter. Dit zet niet alleen hun eigen toekomst, maar ook die van Oekraïne als geheel onder druk.

Dit doet Plan International

Plan International doet er alles aan om kinderen, jongeren en hun ouders hierbij te ondersteunen. Zo zetten we kindvriendelijke opvangruimte op, waar kinderen veilig kunnen leren en spelen en weer even kind kunnen zijn. In voorlichtingssessies voor ouders helpen we ouders en verzorgers om het gesprek met hun kinderen aan te gaan en leren we hen manieren om hen te ondersteunen. Ook krijgen ouders hier de kans om elkaar te leren kennen, waardoor ze nieuwe netwerken opbouwen en elkaar kunnen ondersteunen. Ouders zien grote verbeteringen bij hun kinderen. Ze zijn gelukkiger, hebben meer zelfvertrouwen en praten beter. Maar, de noden zijn veel hoger dan de beschikbare middelen. Zo’n 10,8 miljoen mensen in Oekraïne hebben momenteel noodhulp nodig, maar slechts een derde hiervan wordt op dit moment ondersteund. Een afname van financiering maakt het moeilijker om hulp te verlenen. Ook het bereiken van delen van de bevolking die dichtbij de frontlinie wonen is ingewikkeld.

“Als we nu niets doen lopen we het risico een complete generatie te verliezen”, stelt Coppens. “Hoe kunnen jonge mensen bijdragen aan een samenleving als ze elke dag met deze littekens kampen? Daarom moeten we nu investeren in onderwijs, mentale gezondheid en psychosociale steun.”