“Het serieus nemen van jonge vrouwen; dáár wil ik verschil maken”

Een interview met Joyce Brummelman, onze vrouw in New York

Joyce Brummelman, advocacy adviseur bij Plan International, is dit jaar NGO-delegatielid bij de Commission on the Status of Women (CSW) van de Verenigde Naties. Van 9 tot 19 maart vindt in New York deze jaarlijkse vrouwenrechtenconferentie plaats. Het centrale thema: toegang tot het recht voor meisjes en vrouwen. Maar achter dat onderwerp schuilt een bredere strijd: tegen een conservatieve agenda die internationaal terrein wint.

Wat hebben meisjes in Ghana of Niger aan een VN-vrouwenconferentie in New York? Het is een vraag die Joyce Brummelman vaker krijgt. Haar antwoord is nuchter. “Natuurlijk, het is niet juridisch bindend,” zegt ze. “Een meisje in Niger kan niet naar de rechter stappen als haar land de bepalingen van de CSW niet uitvoert. Maar in die teksten staat wél letterlijk: wij gaan ons hiervoor inzetten, wij gaan dit financieren, wij nemen dit op in nationaal beleid.”

En juist daar zit volgens haar de kracht. “Als zo’n tekst is aangenomen, kun je in je eigen parlement zeggen: jullie hebben dit in New York beloofd, waar blijft het nationale beleid tegen bijvoorbeeld online geweld?” Het is een haakje waarmee je, stap voor stap, verandering kunt afdwingen. 

Van VN-tekst naar dorpsplein

Een concreet voorbeeld is de strijd tegen kindhuwelijken. “Kindhuwelijken staan al jaren hoog op de agenda van de CSW. Dat heeft ertoe geleid dat in veel landen programma’s zijn gestart om zulke huwelijken – meestal een oudere man met een jong meisje – tegen te gaan.”

Plan International werkte mee aan nationale lanceringen van wetgeving tegen kindhuwelijken in onder meer Ghana, Ethiopië, Niger en Sierra Leone. Maar wetgeving alleen is niet genoeg, benadrukt Joyce. “Nationale wetgeving is vaak onvoldoende. Je moet informele systemen in lijn brengen met formele wetgeving. Dat betekent bijvoorbeeld met religieuze leiders om de tafel zitten, het gesprek op gang brengen binnen traditionele gemeenschappen. Als iets formeel verboden is, kan het informeel nog steeds doorgaan.”

Een terugkerend probleem is dat meisjes onder de achttien juridisch nauwelijks zelfstandig rechten kunnen uitoefenen. Juist daarom is ‘toegang tot het recht’ dit jaar het centrale thema van de CSW. “Hoe kan een meisje dat al in zo’n huwelijk zit scheiden? Heeft ze toegang tot een advocaat? Tot eigen financiële middelen? Zonder die instrumenten blijft wetgeving een papieren kwestie.”

Ook seksueel geweld binnen het huwelijk is een breekpunt. “In Nederland is verkrachting binnen het huwelijk strafbaar. Maar in veel landen wordt daar anders tegenaan gekeken. Dan is de vraag: mag de staat zich mengen in wat er in huis gebeurt? Sommige landen zeggen: dit is onze soevereiniteit, hier mag de VN niets over zeggen.”

In de vergaderzalen in New York gaat het zelden over individuele casussen. Het gaat over formuleringen. Soms over één woord. Maar woorden doen ertoe, zegt Joyce.

“Neem de term ‘gender-based violence’. Die heeft een andere lading dan ‘geweld tegen vrouwen’. De eerste term is breder en sluit aan bij het idee van diversiteit.” Dat lijkt semantiek, maar volgens haar staat er veel op het spel. “Als je teruggaat naar alleen ‘biologische vrouwen’, sluit je anderen expliciet uit.”

Tegenwind

Bij vrijwel elke CSW-conferentie worden kleine stappen vooruit gezet. Maar dit jaar is de toon anders. “We vechten tegen achteruitgang,” waarschuwt ze. “De internationale tegenwind wordt steeds sterker.”

“Begrippen die jaren geleden na veel strijd zijn erkend, worden nu opnieuw bevraagd.” Conservatieve krachten, gesteund door een uitgesproken anti-diversiteitskoers vanuit de Verenigde Staten, proberen bestaande taal af te zwakken. “Inmiddels pronken regeringsleiders er openlijk mee dat ze beleid voor diversiteit, inclusiviteit en gelijkheid – DEI – hebben afgeschaft. Dáár hebben we het over.”

Wat haar misschien nog het meest raakt, is wie er niet meer bij zullen zijn in New York. “Transgender personen kunnen bijna geen visa meer krijgen, net als vrouwen uit bepaalde Afrikaanse landen.” Waar de CSW ooit voelde als een viering van vrouwenrechten, ziet ze nu angst. “Collega’s zeggen: ik ga dit jaar niet. Mensen met een duidelijke LGBTQ-identiteit lopen risico aan de grens of voelen zich niet veilig in het huidige politieke klimaat in de VS.”

Neem jonge vrouwen serieus

Toch weigert Joyce cynisch te worden. Haar inzet is helder: erkenning van meisjes in de overgang naar volwassenheid als volwaardige politieke actoren. “In veel landen heb je tot je achttiende geen plek in het politieke krachtenveld,” zegt ze. “Maar meisjes tussen twaalf en achttien kunnen zwanger raken, met geweld te maken krijgen, in aanraking komen met het strafrecht.”

Ze schetst een realiteit waarin seksuele voorlichting onder druk staat, terwijl toegang tot veilige abortus wordt beperkt of gecriminaliseerd. “Je kunt niet zeggen: we willen geen seksuele voorlichting en geen reproductieve zorg, maar meisjes moeten wel veilig zijn. Dat wringt.” Joyce pleit voor economische zelfstandigheid, toegang tot een eigen advocaat en zeggenschap over het eigen lichaam. “Het serieus nemen van jonge vrouwen; dáár wil ik verschil maken.”

In haar voorbereiding sprak ze met tientallen meisjes en jonge vrouwen. Hun verhalen neemt ze straks mee naar New York. De jonge vrouw die haar vertelde dat ze was verkracht en hoe moeilijk het was om aangifte te doen. De Rohingya-jongen uit Bangladesh – gevlucht uit Myanmar – die ondanks alles onvermoeibaar pleit voor gendergelijkheid wereldwijd. Om niet te vergeten dat achter de woorden concrete mensen schuil gaan.

Joyce heeft de aanbevelingen van maatschappelijke organisaties voor de CSW samen met Atria en WO=MEN gecoördineerd en gebundeld. Lees ze hier.